mei .o. anekdotes t it libben fan Tsjibbe Gearts 

                                         

                                   TSJIBBE GEARTS VAN DER MEULEN
                                      (6 Maeije 1824 16 Maert 1906)

As wy, hwat der oer Tsjibbe Gearts biskreaun stiet, fan himsels en fan oaren, gearfetsje, dan krije wy sa likernoch it folgjende byld. Hy kaem t in hshlding mei frij greate tsjinstellingen. Syn mem wie, nei syn eigen wurden , ,,super-orthodox : hja brocht him great mei ,,Het schriftelijk schoolboek.,,De lofzangen Israels en ,,de gouden trompet, blazende alarm, alarm ten oordeel. Syn heit wie hwat lichter yn e leare en moat in eigenaerdige snaek west hawwe: der wurdt fan him forteld, dat er om lve re t e tsjerke stapte, oft doomnij klear wie mei de preek, ja dan n. ,,Fan njoggenen ont lven, dat is langernch om us to kapitteljen en ik bin in man fan e klok. De man wie klokmakker. It tipe fan de 
man, dyt him nearne oan steurt, mar syn eigen holle folget. Mar oan e oare kant siet er stiiffol byleauwe: hy bisocht de kweageasten to kearen mei diveldrek op papieren. dyt de foarm hiene fan sinne, moanne of stjerren en dyt oeral yn e hs ophinge waerden, ont yn e kanarjekouwe ta. In wnderlik mingsel, soe men sizze kinne, fan in wrld, dyt fstjert en fan nije iden dyt opkomme.

Hat Tsjibbe Gearts hiel syn libben lang net hwat fan dy twaspjalt yn him hlden? Hy gyng hwat langer hwat fierder it liberale paed op, ont er by de frijtinkers tolnne kaem, mar ik meitsje my sterk, dat er ek yn dat formidden in frjemde figuer west hat mei syn Codsforearing yn natr, libben en kunst. Hy mocht graech de tsjinstelling tusken leare en Iibben stryrmje en hune, hwert er dy mar seach; mar in greate forearing hied er foar immen as Ds. Baron, omdat er fan e knsel deselde wie as der op. Jimmer earnstich, myld en goed, ek foar dyt it net mei him iens wiene.Tsjibbe Gearts moat ier ryp west hawwe. Hy naem de dingen om him hinne goed yn him op, koe as jonge al skoan it wurd dwaen en dat wie fan dy gefolgen, dat master, dyt sels lang gjin oerfljogger wie, him 
oer t hynder tilde. Hja hiene doe sa'n soarte fan Montessori-systeem: forheegjen fan hiele klassen tagelyk wie net sa sear yn 'e moade, it gyng mear individueel om en ta en sa kaem Tsjibbe mei gauwens yn e heechste klasse to sitten!


Mar doet der in oare master kaem moast er ut e heechste wer nei de leechste ta
In tige wittenskiplik man is Tsjibbe lykwols noait wurden, konstatearre 0. H. Sytstra.
Dat jowt al sahwat in byld fan de op- en delgong yn Tsjibbe van der Meulen syn libben. Oer de geastlike fariaesje dr yr haw ik it al efkes hawn:nou in wurdmannich oer de mear materiele kant. Syn heit wie klokmakker en de soan soe ek mar by t fak; ek hat er efkes bakker wurde sild, mar dat koe neat wurde . ,,dan mar wer mei de klokken toset. In nij stadium bigoun, doet er ut eim sette mei in boekhanneltsje. Hoefolle lju yn Frysln, binammen nder de skriuwers, soene it sa foar en nei wol net mei boekhannel bisocht hawwe? Nest dy boekhannel skreau er dan hwat en ek gyng er to foardragen. Noch 
hwat letter waerd et emigraty-agint; hnderten minsken rekken troch him nei de Nije Wrld en Van der Meulen bispoun dr goed hwat mei. It postje fan brievegaerder roun op in mislearring t, hy waerd der sels t set hy wie foar sok wurk lang net krekternch. Dat brievegearjen hied er kombinearre mei klokmeitsjen en ek hold er der in draeiparse op nei fear lyts printwurk.

Doet er post f wurden wie, hat er it mei in winkel yn kofje, t en sok spul bisocht, mar dat woe ek al net. Einlings en ton lesten rekke er foargoed yn t printersfak en de Burgumer krante hat makke, dat er syn frij biswierlike hshlding op 't lst goed nderhlde koe. Dat wikseljen al wer oan tekent de man yn syn wiffens; oan e oare kant moat men faeks ek sizze, hwat in fearkrft moat der yn hin sitten hawwe em nei eltse tsjinslach dochs wer fannijs to bigjinnen.As men net al to djip taest, soe men sine kinne: de fariaesje yn Van der Meulen syn libben wie der dan ek nei, dy spile him f, fan berte ont forstjerren, yn dat iene lytse Burgum, hielendal yn it formidden fan gewoane lju en de forbiningen mei de minsken sille der ek weol net better op wurden wze, mei 't er df wie en in hertkwael hie. Mar dan forliest men t it each, dat Burgum mear syn tgongspunt wie: by hat o safolle reisge, ont nei Amearika ta en sa syn wrld riker en greater makke.

Dat makke my hwat wrldboargerskipeftich hat er sels faker as ienris sein en hy mocht der foar in part ek wol in bytsje greatsk op wze, tinkt my, al praet Hof fan in ,,jacht op cosmopolitisme".It liket my ta, dat de tsjinstellingen yn it karakter fan Van der Meulen winliken nea goed oerwoun binne en likemin yn syn skriuwerskip. De folksskriuwerij, dr 't er yn it goede selskip fan Waling Dykstra, oan fsthold, wie syn gebiet eins net; yn e humor slacht er withoefaek troch nei it kluchtige, al stuitet men yn syn wurk ek op prachtige fynsten. As er him ris hielendal losmakke hie fan de folksskriuwerij en eigen wegen gien wie. hied er grif mear wurk fan bitsjutting levere.Van der Meulen had dus it greatste part fan syn libben under it gewoane folk forkeard; it is de frage oft dat him altiten neikomme koe, yn syn wzen en yn syn springerige uteringsfoarm. Wy moatte net forjitte, dat Tsjibbe net yn alles ien en mien mei dat folk wie. Hy mei der him hwat al to folle op foarstean litte, dat er omgong hie mei ,edellju en jonkfrouwen, der kin in groun fan wierheit sitte yn 
syn meidieling, dat er ,,fan jongsf oan mei de hege stan forkeard hie en him dr ths fielde.

Dy ,,hege stan sil grif aerdichheit hawn hawwe oan syn oarspronklikens, oan syn snedige setten en brike ynfallen; yn hoefier har bilangstelling t gin boppe dy fan hat soarte, yn de Middelieuwen, foar narren en soksoarte hsdieren, sille wy mar bten biskging litte,Van der Meulen wie in wldman fan komf, mar ek fan wzen. De wldman is troch de bank hwat waermbloediger en mlriper as de klaiker en nimt it libben hwat lichter op; hy Iibbet hwat mear by it stuit. As dizze karakteristyk fan de wldman kloppet, wie Van der Meulen in wldman by tstek. Hy wie de man fan it amerij, dyt him fan freugde en fortriet beide tige meinimme liet. In ding fan neat koe syn fantasy oan it work sette; sa skreau 0. H. Sytstra 
oer him ,,in ding hie foar him de wearde, dyt syn forbylding der oan joech en it wie him as in 
tovermiddel dat him libje liet yn oare tiden en yn oare lannen ,,en sa seit er oer him sels earne ,,dou lietst dy wei slepe troch in id.
By Halbertsma is it forheal to finen fan it hlden en dragen fan Gysbert Japiks, as de ynspiraesje oer him kaem; dan seine de jonges op skoalle:master is wer gek.


Oft dy anekdoate wierheit bifettet wit ik net, mar sa likernch moat it al mei Tsjibbe Gearts west hawwe; as de geast oer him kaem, liet er alles lizze, sette sels de parse stop en bigoun to skriuwen. Nei eigen oardiel lijt er oan ,,fdwalingen des geastes as er yn tsjerke sit, tinkt cc altyd oan dounsjen op e stive koarde. Mei my is t opkaem, doe wie k mar in greate jonge en sont is t altyd sa bleaun. t Is lstich.

Yn it foarwurd fan syn Murk fan Ipekolsgea seit er, dat er dit kluchtspul ,,boekstoaid hat ,,yn de droevichste tiden fan syn houlikslibben. ,,Yn lange en bange nachten, as de sliep fier fan my wykte socht rnyn geast, it wie oft ik dr ta preske waerd, fliedinge en dielde ik myn iensumens mei Murk. Hoe wnderlik pearet humor jamk mei melankolyk. Wy krije in goede foarsteiling fan syn persoan yn it earste diel fan Hof syn .,Fjirtich jier: ,,geijerich; ,,slaen mei earmen en skonken; ,,Tsjibbe koet allinne wol pratende hlde; wy habbe kuijere en Tsjibbe hat al dy ren praet en himsels andert jown, hy kriget syn selskip by de mouwe: mim of mear kraeijerich prate died 'r altyd, mar as ec yn t fjr kaem waerd it hast foardragen.
Lju dyt him goed kend hawwe, biskriuwe him as in sonderling, in dichter, in man dyt dingen sei en die, dert men fan opseach (W. Dykstra); in nuver man, fol ,,brike setten en tfallen as de bern (0. H. Sytstra): ,,een wondere natuur. saamgesteld van ongelijksoortige eenheden (Hof). It is ddlik, dat er in geastich en oorspronklik man wie, ien dyt der tige tkipte. Net naerdich is, hwat in goe-kunde fan him sei: ,,Tsjibbe Gearts hat in holle mei fordjippingen en dy binne allegearre forsjoen fan hsrie, mar dochs bare ngelyk. Heech en treftich, moai en deftich is t op e iene, mar op e oare leit alles ml en bryk trochinoar hinne. It iene is mei t oare hast net to rimen, Men mei wol prate fan in romantyske kontrastwurking yn syn wzen.

Oer syn sucht nei oarspronklikens noch dit, Hy gyng der great op, dat er suver noait fortaelde. Utsein de biwurking fan inkelde koarte stikjes en de tige rge oersetting fan brokstikken t de Faust fan Goethe hat de dichter in pear biwurkingen levere, nei teksten fan Eeltsje Halbertsma, mar dy biwurkingen drage sa it stimpel fan syn persoanlikheit, dat it net ienris alles skele kin, hwert it nderwerp wei kaem. En fierder joech er eigen fining, in opmerklik ding yn in tiid, doe't men safolle fortaelde en biwurke; yn ,,In droom" jowt er dr de nedige krityk op. Ek syn styl fan skriuwen wie oarspronklik en dat hied er sels skean foar 't forstn ,Hja seijen dat ik geast hie (,In droom); hy is hinne en wer as de wyn, slacht fan de swierste earnst troch nei ordinaire kluchterij; hy socht it yn de kontrastwurking fan utersten. Drom is er in Poolreiziger in de letterkunde neamd. Sa't er as persoan Hof oankaem ,,hwat kraeijerich", ,,hast in foardrager sa wie ek syn skriuwen.

Gjin man fan 'e goede midsmjitte dus en drom sa'n seltsume fgel yn it Frysln fan dy dagen. In man as Harmen Sytstra moast net folle fan him hawwe; nijsgjirrige konflikten hawwe har tusken dy twa fspile yn it Burgumer kritelibben. In tsjin stelling yn karakter komt dr ddlik yn nei foaren. Harmen Sytstra in drege, nforsetlike figuer;, in echte klaeifries, wol mei inerlik fjr, mar bihearske, ynbnnich. Set dr Tsjibbc Gearts nst:
in man dy't him sa mar meinimme lit, wif fan oardiel, mar nei in rzje ek fuort om it oer to 
sljochtsjen, wylst Sytstra stiif bliuwt; Tsjibbe dr t de fnken ffljogge, mar dyt moai en ml net altiten like goed wit to skieden. Forneatigjend is it oardiel, dat Harmen Sytstra yn 1852 oer Tsjibbe Gearts jowt: T.G. van der Meulen jaget nei grapperij hy jowt in foarstelling fan t mlle, minne en gekke. ,,Dat is net botte bimoedigjend en elts sil mieistimme rnoatte, dat der hiele stikken yn syn skriuwerij sitte, dyt dit oardiel rjochtfeardigje, mar de positive kant wurdt sa tofolle foarbysjoen.

En soe Waling Dykstra, de sibbe freon, de man fan e middenwei, dreech en geef fan karakter, net gauris argewaesje hawn hawwe fan Van der Meulen? Syn oardiel ,,in sonderling, in dichter, in man dyt dingen sei en die dr 't men fan opseach" wize dr al hwat op. W. Dykstra sil gauris ,,opsjoen" hawwe by de bluisterigens, de oerstjrens fan Tsjibbe Gearts, yn praten en skriuwen. Ek dat dy, hwat tael en stavering oangiet, der soms mar hwat mei de mste nei smiet, sil de krekte W. Dykstra mar min nei t sin west hawwe. As it foarste nmer fan ,, Sljucht en Rjucht forskine sil skriuwt er oan Tsjibbe Gearts ,,Yn de oanrin . slaen ik op e selde tromme, dr 't Jy yn e lste wiken op slein ha tsjinoer 
O. Sytstra, nammentlik dat der tofolle orsuver Frysk skreaun wurdt . It is in Tsjibbe Gearts van der Meulen.
 

Burgum 1901

Tjibbe Gearts mei it personeel fan syn printerij to Burgum by it
25-jierrich bistean (1901). Hy hie de leiding fan it bidriuw doe al
oerdien oan syn soan Wigger Arnoldus van der Meulen, dy't njonken
him sit.

 



De Rimer

1k bin in earme sjonger
En swabje t libben troch
Yn earmoed en mei suchten.
Bliid dat ik t ein hast sjuch.

k Hab fidel, harp noch liere.
Myn ld is al myn ark:
Mar sjong ik faek wol treftich
Ik krij hast gjin bihark.

Ik sjong fen lde tiden.
Fen faderlnske rom.
.,Swij, rp men. ,,fen dy dingen.
Dar jaen wy neat mear om

Do song ik fen Gods rampen.
Heech wetter, pest en brn
Hja rpen: ,,Lit dat ljeaver.
Dy tiden ha wy :hawn.

Do priisge k t myn herte
De moaijetis fen natr,
Men sei: ,.Dyn frjemde klanken
Forstiet gjin hear of boer,

Do tocht ik: Lit my sjonge 
Fen godstsjinst, deugd en sa.
Gjinien woe nei my harkje.
'k Moast blinder sangen ha.

k Bitocht hwet ydle deuntsjes 
En song fen frijerij:
Mar hwet hie k for dy moeite? 
Hja harken net nei my,

Hwet scil ik mear bitinke? 
t Helpt allegearre neat,
De moed is my ontsonken,
Myn lst is siker great.

Het den de wrld gjin sjongstof,
Dy? haget all mans ear ?
Dat ha 'k my sels fack frege.
Ta dat k de moed forlear.

Ja, ho t men dr tsjin soarget. 
Elk sjongt syn swannesang:
Mar och, dy drret iwich, 
En iwich is sa lang!

1866



De lde herberg to Sklenboarch nder Eastermar, der 't Tsjibbe Gearts it forneamde toanielstik ,,De reis nei de jichtrnasters" skreaun hat. Der stiet al snt jierren in nij
gehou foar yn t plak . . .

                          


minne kwael, hwant dy ljukinne net better al soene se wol wolle. Mar hja binne eigenwiis derby en miene t better to witten as in oar. Hja skriuwe foar t o a t w i k k e l e publyk, sa
't dan hjit. Piter Jelles, dyt in toan oanslacht oft hy de master is fan alle fryske skriuwers, is ek lang net soun oan e lever . . . 

Der sit humor yn it gefal: Tsjibbe Gearts forwyt O. Sytstra (dyt letter oer e Jongfriezen gear gean soe!) nsuverens yn it taelgebrk. Waling Dykstra nimt Piter Jelles op it harspit en sit yn it foarwurd fan Tsjibbe Gearts syn ,, Ald en Nij skriuwe: ,,Yn t stik fan tael en spelling hat Tsjibbe noait bysnder eptich west.N, mannen fan deselde konstitsje wiene H. Sytstra en Tsjibbe Gearts net en W. Dykstra en Tsjibbe Gearts like min. It aerdichst komt de tsjinstelling tusken de lste twa faeks nei foaren yn e meidieling fan Hof oer it Winterjounenocht fan de beide mannen 1860-'63. Gauris joegen hja dan petearen 
tusken boer en lnhearre, dert it skerpe bier net by forgetten waerd . ,Tsjibbe Gearts wie dan altyd de hear, Waling Dykstra de boer. Hwat oars!

Mar by hldt syn plak en syn bitsjutting nst dy baesmannen, ek yn syn skriuwerij, binammen foar hwat each hat foar it forrassende detail. It libbene en fnkeljende fan syn oarspronklike geast kin men dr bitraepje. Drom is der alle reden, fan en ta syn ,, Ald en Nij t e boekekast to krijen en him to folgjen op e kronkelpaden fan syn fantasy.



SNYPSNAREN
t it wurk fan Tjibbe Gearts

,k Bin bliid dat dizze moanne sa koart is, sei Lou,

Sa folleste gauwer bin k Maeije oan e frou.
,,Licht winskeste., sei Oepkje ,,, it folchjende jier. 
Dat Februwaerje mar sonder einde wst wier.

IN PPAETSJE

It F a m k e :Ik winskje hjir jimmer to boartsjen,
D e F a e m :Ik winskje jamk frijers to sjen,
D e M e m : Ik winskje hwet winder to soargjen,
Be pp e: Ik winskje to rsten, myn bern!

Jan Flipper seit, en ik siz t mei:
t Frijt nachts doch frijer as oerdei.

Sjoerd woe by Kike wze, mar Kike net by him,
Do boaske hy mei Baeije. Hwet is de leafde slim!

Tink. faem, is nou dyn feint fol fjr, 
In skaefspoensfjr is koart fen dr.

Goed to kibjen is frouljues-wurk.
En dat net to tellen is mannewurk.

Ald wier hy en jong wier sy;
t Wier winter mei de linte er by

Stek, fammen, net to faek fen wl; 
De beste kij fynt me op e stl.

Tzen kromme paden hinne er yn e wrld,
t Is wonder as men altyd yen op it rjuchte hldt.

Jan spte in rs, do tute er Tryn;
Hy sei ,,Earst rein, den sinneskyn.

De frijers dyt omfierrens frije,
Scill t altyd nst de doar hast krije

.,Sigaren binn snaren, ik hld der net fen,
Mar t pypke, sei Wypke, dats mear nei myn sin,

DEROM

Ik wol in dichter ha, sei Griet,
,, En jaen him stof ta n heldenliet.

J.H.B. 
Maert 1956


INDISCHE VERZAMELING TERUG IN BURGUM 
8 okt 1991

De lichte beurs en zware koffer van Anne Tjibbes


ALS EEN OOSTERSE VORST hangt hij in de kussens. De tulband am het hoofd, de lichtgrijze baard, het fraaie kromzwaard in zijn handen, het kostelijke gewaad en vooral de zelfbewuste heersersblik in de ogen, alles draagt bij tot het beeld van een man het in de Oast helemaal gemaakt heeft. De afgebeelde persoon is Anne Tjibbes van der Meulen uit Burgum, een van de zes zoons van de schrijver-dichter Tjibbe Geerts. Tegen het eind van de vorige eeuw ging Anne Tjibbes als onderwijzer naar Nederlands-lndi, waar hij zich ontpopte als een gedreven verzamelaar van Oosterse kunstvoorwerpen. Een deel van de Indische verzameling die hij aan bet begin van deze eeuw meegebracht, is tot eind maart volgend jaar te zien in het Streekmuseum te Burgum, terug van driekwart eeuw weggeweest.


Anne Tjibbes als Egyptische onderkoning.

Dat Anne Tibbes op het bewuste portret oogt als een Oosterse vorst is geen toeval. Hij moet er werkelijk voor doorgaan. Het verhaal daarover staat niet in het boekwerk dat de tentoonstelling begeleidt; daarvoor kwam bet museum-medewerkster Margreet Eversen te laat ter ore. In bet Griekse Kavala, de geboorteplaats van de Egyptische onderkoning Mohammed Ali, staat sedert 1930 een standbeeld voor deze vorst, die aan bet begin van de vorige eeuw de basis legde voor de huidige Egyptische staat. Verzamelaar Anne Tjibbes beschikte Over originele sultanskledij en zo kwam het dat de onderwijzer uit Burgum gevraagd werd model te staan voor het beeld. Het schijnt dat zijn Friese gelaatstrekken nog te herkennen zijn in het monument voor Mohammed Ali. Een foto van het beeld is toegevoegd aan de gisteravond geopende expositie in het Streekmuseum.
Anne Tibbes, in 1862 in Burgum geboren en in 1934 in Cairo overleden, wordt op zijn negentiende onderwijzer in Amsterdam, waar zijn belangstelling voor kunst tot uiting komt in veelvuldig museumbezoek. In 1889 vertrekt hij als onderwijzer in gouvernementsdienst naar Nederlands Oost-Indie, zoals dat dan nog heet. Drie jaar later keert hij met ziekteverlof terug naar Europa en komt hij in plaatsen als Mnchen, florence en Rome met kunstenaars in contact, onder wie de beeldbouwer Pier Pander. Terug in de Oost ontpopt hij zich als een hartstochtelijk


* Tab toewan
,,Van 1895 tot 1900 woonde ik te Batavia, schrijft Anne Tjibbes in 1906 over het ontstaan van zijn verzameling. ,,Ik ging toen in mijn vrijen tijd vaak naar de benedenstad (de lezer zal weten, dat de meeste Europeanen wonen te Weltevreden, terwijl het oude Batavia dichter bij zee ligt) en snuffelde dan in gangen en stegen en liep binnen in oudroest- en rommelwinkels. Tab toewan, toewan tjirah apa? (Goeden dag mijnheer; wat zoekt U?) was dan vaak de vraag. Ja, wat ik zoekt, kon ik niet juist zeggen - ik wilde maar eens rondzien. En zoo rondziende vond ik dan soms mrkwaardige dingen, die mij verrasten door hun schoon.

,,Ik vond koperwerk, mooi van vorm, mooi geciseleerd; vond weefsels, vond wapens - en was verrast en beschaamd. Beschaamd ook, dat ik meer dan drie jaar in Indie had kunnen zijn, zonder van dat alles iets te weten, beschaamd dat ik zoo blindelings had voortgeleefd. Beweging over Indisch schoon was er destijds nog weinig en ik ben er in zekeren zin trotsch op, dat ik zoo stil mijn eigen weg ben gegaan en het mooie heb gevonden zonder voorlichting, zonder wegwijzer, zonder steun.

Eenmaal gegrepen door de schoonheid van de Ooaterse kunst slaat Anne Tjibbes van der Meulen fanatiek aan het verzamelen: ,,En na elken reis was mijn beurs heel licht en mijn koffer heel zwaar.
Hij koopt en krijgt soms zelfs dingen waarop collega-verzamelaars tevergeefs hun zinnen hebben gezet. Hallema schrijft daarover in "Tropisch Nederland": "Zijn beminnelijke eigenschappen, hartelijke omgang, gaaf karater, rechtschapen handelwijze Openden hem den toegang tot de geheime binnenkameren van vele Indische hoofden, Inlandsche kunstbeoefenaars en Chineesche tokohouders.

* Cultuurroof
Margreet Eversen van het Streekmuseum vraagt zich in haar boekwerk voorzichtig af of naar huidige maatstaven de verzameldrang van Anne Tjibbes niet als cultuurroof moet worden aangemerkt. Immers, in onze moderne westerse gedachtegang kunnen we denken aan een man die er bijzonder goed in was om vriendelijke, voor een paar centen, de mooiste dingen bij de (arme) inlandse bevolking los te peuteren: in hoeverre speelde hierin de machtspositie van de kolonialisten een rol?
Een feit is dat er in 1905, als Anne Tjibbes terugkomt in Burgum, twee extra tramwagons nodig zijn om te spullen te vervoeren, verpakt ,,in meer dan dertig kisten, sommige van kolossale omvang.
                                                                         
De Indische verzameling wordt eerst opgeslagen op de zolder van het gemeentehuis maar in mei 1906 opent Van der Meulen een echt museum, ondergebracht in het oude postkantoor van Burgum.
                         
Dat museum is er gebleven tot 1915. Al in 1910 doet Van der Meulen de collectie over Nanne Ottema, kunstkenner en kandidaat-notaris te Leeuwarden. Anne Tjibbes krijgt daarvoor een levenslanqe lijfrente van f 400 per jaar. In 1915 ziet hij zich genoodzaakt ook het gebouw te verkopen en Ottema staat met de verzameling op straat.Twee jaar later krijgt hij het kostbare materiaal haar plaats in het Prinsenhof in Leeuwarden in het voormalige postkantoor Archief fotos Streekmuseum Tytsjerksteradiel
Het vormt nog steeds een belangrijk deel van de keramiek collectie van dit museum elders zijn delen van de verzameling terechtgekomen: wapens wajangpoppen in het museum Gerardus van der Leeuw in Groningen, Egyptisch en Adriatisch glaswerk in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.Het streek museum Tytsjerksteradiel een afspiegeling van Anne Tjibbes collectie tijdelijk naar Burgum weten te halen. Samen met fotos en andere documenten voor een belangrijk deel beschikbaar gesteld door inwoners van Tytsjerksteradiel, geeft het een beeld van het vroegere museum en zijn kleurrijke grondlegger dus na 75 jaar een klein beetje terug in Bergum


Anne Tjibbes van der Meulen met zijn Indische verzameling in Burgum,waar de collectie
van 1906 tot 1915 was ondergebracht in het voormalige postkantoor.
(thans winkel snuffel en firma Dolstra boven 2007)

Door Fedde Dijkstra
bron:Leeuwarder courant


                                                     FEKANSJE YN FRYSLAN.

 (Op 'e fyts rn Birgum. July 1940)

Wy litte nou Birgum mei syn lde Krstoer lofts lizze en geane sa gau mglik rjuchts f, de Simmerdyk del. Foardet de Grinzer strjitwei oanlein waerd roun hjir it paed fen Ljouwert nei Grins en rieden de postweinen oer e moudige wei of troch de smoarge modder.

Lofts fen s, mear op it doarp can, moat earen in great kleaster stien hawwe. Allinne nammen lyk as ,,Kleasterleane binne hjir fen oerbleaun.  By it Hsterheide (de ld harbarge is snt in jier of hwet fbritsen) stekke wy de tramwei fen Feanwlden nei Birgim oer en hlde s oan e Simmerdyk. Wy binne to ier yn e tiid for toarnbei-sykjen. Oars scoe t hjir in ,,eldorado wze. By it lste hs fen e streek hlde wy efkes stil. Lofts fen e dyk, by de ynreed fen dit boerespiltsje kinne jimme it ,,poepekrs fine, tgroeven  yn e berm fen 'e  wei. Hjir is, hwa wit ho folle jierren forlyn in ,,poep,, in  hantsjemier, formoarde. To min for de wijde groun fen it tsjerkhf moat dy hjir syn lste rstplak foun hawwe. It lde tsjerkhf (fierderop, rjuchts) is al lang fgroeven en forgetten. It ienfldige krs lykwols wirdt noch elts jier op 'e nij yn 'e swarte groun iepen hlden.

Hjir wenne snt jierren ,,Wytse Atsje" Ho lang is 't al lyn, det in lyts beukerke dr mei de Ljouwerter krante wis fen syn stikje krinteblle wier? Atsje is al lang wei en it krs scille wy ek mar rste litte. Fierderop ha wy in sinteldyk, de "langeloanne", dy't s op 'e Warrendyk bringe scoe, yn 't West fen Birgum. Efkes nei lofts op dy dyk, by de pleats mei 't efterst nei de wei, stie de "Groustins". Scoene dr de ,, trije jonkers fen Birgum" wenne ha, dy't wy yn ,, Ald en Nij" fan Tsjibbe Gearts kennen learden? Rjuchts f rint de wei lofts nei Sewld, rjuchts oer Tytsjerk nei Swarteweisein en Ljouwert. Mar wy bliuwe noch hwet op 'e Simmerdyk, oan't wy yetris lofts de ld Sewldsterdyk krije. In rstige lde snwei, dy't s troch de stille Warren (in great fjild blaugrzen) bringt nei in natrmonumint ,,de Kobbekoai". 't Is dr forbeane groun, dos kinne wy der net to ticht by komme en scille wy de kobben mar mei rst litte. 't Scoe my net nij dwaen as oan dizze lde wei for de plantkindige noch hwet fen syn gading to finen is, mar wy kinne allinne genietsje fen 'e rst yn dit stille fjild. Sa njunkenlytsen komt ek oan dizze lde dyk in ein en fine wy yn 'e Suderein fen Tytsjerk de pnwei lofts f nei Sewld. Yn dit iensume fen 'e wrld fsndere doarp rinne wy fst op in flink wetter, de ein fen 'e wide Ie. Alear stie hjir nei 't sizzen in boerdtsje ,, hier houdt het menschdom op". Dit is den fst al lang forlyn, hwent neffens Tsjibbe Gearts learde ien fen 'e trije jonkers fen Birgum hjir op syn reis om aventr by it oerset fen in ld wyfke it pantsjeplakken. Dit oerset is der noch en kin s oan 'e oare kant fen it wetter op wei nei Garyp bringe en fierderop nei Earnewld. De earn en it wld binne al lang wei, mar det de omkriten fen dit wetterln de moeite wirdich binne, kin Ds. de Stoppelaar s in ,,Blinkende verten" to witten dwaen.

For s rounkuijerke hat de wrld hjir syn ein foun en litte wy oan de ljeafhabbers fen 'e wettersport oer, hjir it paed nei Grou to finen en mei Dr. Eeltsje to genietsjen fen 'e rljende, wljende wetterweagen en al hwet fierder op s moaije Fryske marren to bilibjen is.

K.
1956


 

Folkshumor yn e Walden

,,Gjin tker guod as minsken en droan de wldlju. Dat sei omke johannes, dyt to Lekkum wenne, krekt oer de grins fan Klaei en Walden. Der op it Kanterln waerd de lde tsjinstelling. Klaei en Walden fei bilibbe en as de Gytsjerkster boeren oan 'e eastkant fan de Moark yn 't haeiln wiene en de Lekkumers oan de westkant dan flitsten de snedige en skerpe setten hinne en wer, hwerby de heechste troef fan de Gytsjerksters wie; ,,En as jimme yn e klaei gisele wurde moatte (in freonlike nderstelling), dan moat it biezemrys noch ut de Walden komme. Ek de minne kwaliteit fan de brij rekke yn it pleit. ,,Ha jimme de waei al wer oer,'' fregen de Gytsjerksters en Om Auke fan de Mouneein hie in kear, dat er to Lekkum ngetide, de brutalens en freegje om learzens, dan woe er drmei yn e brij stappe om nei de groatkerlen to sykjen. Hy waerd op steande foet ntslein en gyng in boer fierder, dert er yn e nacht mei in kollega de kij tmolk. Kwea stiek der net yn, sei er tsjin syn maet, hwant hja as mieren hiene in streekje foar, Salomo hie al sein: ,,Gaat naar de mieren en wordt wijs.

Dc wldman is redsum en hat net folle sin foar dekorum en autoriteit. Fan twa pealtsjes en in prikke makket de waldman in hikke. Romke Kingma siet to fiskjen oan de Moasse Wiel op it em fan 't sketsje, dat yn de Wiel tstiek. Syn klean leine op e wal, dan waerden se net wiet, as er fan it sketsje foel. Mar syn himdtsje he er oan hlden, hwant de foarste slippe fan 't himd wie syn wjirmklomp en yn de efterste biboun er de fisken. Men moat jin mar rdde kinne, mar sa tk hie in jonge yn de klaei it noait bitocht.

Jantsje de suster fan Anne Herder, dyt yn in kroechje wenne op it Wytfean, wie op in dei yn Eastertnar op bisitc by bakker Tjepkema. Hja kriqe twa koekjes by de th en in grske, mar dy stiek se yn 'e bs. En it wie sa moai fan pas kaem, fortelde se letter. De oare deis hie de Meniste dmny fan Rottefalle mei mefrou op bisite west en dy hiene elk in koekje krige en 't gruske hie hja trochbiten en dmny en mefrou elk de helte yn 'e th dien.

Anne Herder seach ek mis op in joun pelysje Krol op 'e loer stean, It wie krekt oer tsien en Krol woeris wite of de tiid fan sluten respektearre waerd. Hy krige ynienen in pear goeije klappen mel in stok fan Anne, dyt dernei tige kjel trp: ,,Och heden, it is de pelysje. Ik tocht dat it jongfolk der wer wie. Dat folkje komt hjir faek nei tsienen om drank en ik wol se der net yn hawwe.

Ek hegere autoriteiten as pelysjes hawwe to kampen mei dat gemis oan autoriteitssin. Boargemaster Bekker fan Btenpost hldde in man oan, dyt sunder ljocht fytste ,,Hwa hinne jo, dat ik foar jo fstappe moat? frege de snder, ik bin de boarqemaster, sei Bekker. De man wie de boargemaster gewoan foarby roun en stapte wer op 'e fyts. Dan ha jo in best baentsje, sei er. Krekt fierder stie pelysje v. Dekker, dy't wer ofstappen gebea. ,,Hwer bimuoije jo jo mei, sei de man, ,,ik haw al mei de boargemaster praet.

Foeke van der Veer to Eastermar andere op de wenstige fraech fan de kolonel by it lotsjen Hebt u ook wat in te brengen: ,,Jonge ja, kolonel alle Jounen, twa skiepkes en in geit.

Soms rint it mei dy wldmansgrappen hwat al to fier, bygelyks doet Feike v.d. Schaaf oan domin Bluchel frege om de balken fan de nije tsjerke mei bidden omheech to bringen. It wie sa 'n swier kerwei en as dmny in gelove hie as in mostersiedtsje, dan koe er har in hopen wurk bisparje.

Noch heger autoriteiten as dmnys en ofsieren hawwe lst hawn fan wldmansfrijmoedigens.

Doe 't ienris Hendrik, de broer fan Kening Willem III in kear yn de stasjonswachtkeamer fan Ljouwert op 'e trein siet to wachtsjen, stapte Oeds Biel fan Tytsjerk, mei it dronken gat troch it kordon hinne en gyng neist de prins op e bank sitten en frege hwa of t mynhear wie.
Doet de Prins syn namme en kwaliteit sein hie, wie Oeds alhielendal net forbouwerearre.
,,Ik bin Oeds Biel fan Tytsjerk, sei er, ,,ik handelje yn reid, Kin mynhear ek in frachtsje fan my keapje ?
Mynhear joech de kondukteurs de wink om goed op Oeds to passen. ,,Hij heeft wat te veel op, sei er, ,,maar het is een leuke vent, zorg, dat hij geen ongeluk krijgt.
Oeds mocht letter altyd dronken yn e trein. Hy hie de prins sprutsen.

JOH. WYBENCA
1953


harmen-sytstra-1817-1862 45 jaar

     

Schoolstraat (Oosterbuurt)
Hjirrboppe:De herberg ,,De Volle Hand'' to Burgum, dr 't
Harmen Sytsra yn 'e kost wie (oan 'e rjochter kant, alhiel
foaroan).Letter is hy nei Baerd verhze.


 Beard 1956



ONNO HARMENS SYTSTRA 81 jaar

Alwer is der op it Fryske striidfjild in feteraen weinommen: Onno Harmens Sytstra, de soan fen de Baerder skald Harmon Sytstra. De heit waerd mar 45 jier, de soan helle de ienentachtich. Syn heit opfalgje en neifolgje wier in libben lang syn bigearen, al wist er, det er net by him yn t skaed stoan koe. Hy hie fen syn heit de earnst, do trau, de nforsetlikens, mar net it gleone ynderlike fjr fen de hertstocht. Frysln tsjinje, det woed er fen syn feintjierren f, do 't er mei Piter Jelles de moaije sammelbondel ,,It jonge Frysln tjoech on do 't er al gau Colmjon opfolgje moast as samler fen it Solskipstydskrift ,,Forjifmynet, oant op syn lde dei ta, dot or yet noi do mjitto fen syn krften for it Frysk krewearre. Hofollo striders is it jown sa 'n sechtich jier oanion yn it md to stean, altyd niear of mindor mci foaroan? Dot giot samar net fensels; do toloarstollingon flntbrokko noa Sn tank wirdt yen faek as loan jown, persoaniike sko Ion moitsjo, dot mon gauris yons mood not at on hit t~r wird t, mar in en u rhe d et I rod i omi to
not oars rnear kin.

Sn hat Otino Sytstra tige to lie wirk Ut c x~ct set (let gj in nantme. lint, mar dot dochs dten w tide moat; drt saioilo swsiaggors ijeafst fr opstrup
deseldon dyt wol it rjucht opeaskjo hjar krit\ k dot ocr Ut to stoarten. Fly hat j ierren en j iorren soargo, dot tie Seiskipswirkjos ml kamen en op hid for skynden, hy hat mannichien ten de jongoroin hoi pen hy do earste stappen op it giystorigo, unbi wende paed, by hat in proUo wirkjes oarst Under
de eagon hawn On neisjoon op tad on stavering, eart se iorskvnden. Hwat de forslaggen ion de Ljotiwerter Krite yn do krante troui foige hat, neil mannie.h kear do namme ion Sytst.ra trffon hahhc, hwa t do tiidwirkjes ton it Selskip woi ris troeh snenpte, soil rnannieli koar in kritelzitig ten hi ii loon hahhe.

ion ten de greatston ten Fryslan ~vied or net; den scoo der net sa maklik in hick yn syn iibhen ko.nt:mon wze troeh it dwaen en litten ten tie johgerein nd 1915, mar nan syn oarnstige hidool ing en oprjttchte ljeafdo hat ninimcn ea twivele.

Yn Us skriftekennisso soil hy syn plak hiwarje,
net aldorearst troch syn koartswiligo stikken, mar Ira! finch syn greatere dichtstik.ken, in iiere, mar weardige neikiang len it bste wink Ut do lOde len.

Sa bliuiwt Onno Syts Ira yn oantinken as in Nodder, in foarhyid ton troLl en watberens, in dreoch konnor ion it Frysk, ion dyt do skyn hate on it
,,sljilcilt on rjncht yn it herto mold inoeeh, ion dy non kxvnse]e mci hwet hy as wiorheit finn hio.

Do alden Thlle on s hinne wei. Do jengerein, dyt dizzo alderein ienkoar In! oaniooi, is non ek a! wl]s en -bi-daerd. Si:bbon, kinden, foargongers stjerre, mar it eantinkon hi inwt. En Frysin hi itiwt mei it syn horn altyd yn care hide
En moije Onno Sytstra yn frede rste!

 

 

Anekdotes t it libben fan Tsjibbe Gearts 

BYINOAR SAMLE FAN DAM JAARSMA



OAN A. H. SCHAAP
Fan alle dichters fan it Fryske md hat der grif net ien west dyt mei 
san rike foarrie oan originaliteit bijeftige wie as de Burgumer boer 
Tsjibbe Gearts van der Meulen. Lst men ,,Ald en Nij der op nei, dy 
rge en spitigernch tige nfolsleine mar sldsum nijsgjirrige samling 
fan syn wurken, dan stiet men forsteld fan de'r rykdom oan snedige, 
brike setten en krdige petearen, al mei de kwaliteit dan net altiten 
fan in like heech gehalte wze. Yn it deistige libben, yn syn omgong mei 
de minsken, moat de man net oars west ha. It skriftekundige wurk jowt in 
klear byld fan syn hiele wzen, dat like simpel en sljochtwei en 
natuerlik wie as dat fan in bern.
Nou soe men fan tinken ha kinne, dat it dr yne omkriten fan'e Burgumer 
Mar optille moast fan teltsjes en sechjes, dyt dizze geastige forteller 
ienris ta de mle tkomd hinne, Mar dyt dat mient hat it mis. Al dy 
anekdoaten, dyt der dochs planteit weze moatten ha, binne binei wei 
woarn en forgetten. De inkelde, dyt wy noch noteare koenen, litte wy 
hjiir folgje;

Janke har toffels.
Tsjibbe hie ris bisite fan e fryske dichter A. J. Smeding. Hja wienen 
op wei nei t Boskhs ta en hienen in tige drok petear togearre. Ope 
Burgumer Nijsted kamen hja in bihindich arbeidershske foarby, deft twa 
spitse, everlasten frouljustoffels foar de doar stienen. Doet Tsjibbe 
dy toffels dr tafallich yn 't fesier krige, bleau er ynienen stean, it 
drokke petear waerd fbrutsen en in finger wiisde nei it plak fan e 
toffels.
,,Sjoch, sei er o sa earnstich en stadich, ,,de toffels fan Janke. Dr 
soek wol in boek oer skriuwe kinne.

Hwat wie it foardelichst?
Lyk as men wyt wie de ld man net sa botte sib mei it folk, dat Sneins 
nei de tsjerke ta reizge. Barde it, dat der ien fan e greate nei de 
lytse tsjerke oergong, dan hie er wolris de gewoante san ien op 
strjitte oan to hlden en him dr oer to nderstean. En dan miste it net 
of hy die him de frage: ,,Kaem jo dat foardeliger t? Hwant de dichter 
hie tige it grau op lju mei in breagelove.

Op reis nei Amerika.
Rounom bikend is Tsjibbe Gearts syn treflike lnorhuzerssang. Twaris 
hat er de reis nei Amerika ndernomd, Hoet de iene kear syn fskie fan 
Burgum wie docht bliken t e folgjende anekdoate. Teffens kinne wy 
hjirt sjen, hoe tige Tsjibbe de man wie fan it momint, in alqemien 
dichterlike eigenskip, mar by him wol hwat tsnderlik sterk oanwezich.
Op in nacht waerd syn wiif kjel wekker, doet se gestommel fornaem yn e 
keamer. Hja gong oerein sitten yn it bed, mar hwat skuorde it minske 
greate eagen op, doet se dr har man, Tsjibbe Gearts lyk foar de spegel 
stean seach, alhiel yn t pontefekael, mei de hege hoed op.
,,Hwat sille wy nou bilibje, hime se op it lst, doet se hwat fan e 
earste skrik bikomd wie.
,,O, wie it andert tige plechtich en bidaerd, .,ik sil nei Amerika ta.
(Doet Tsjibbe in ld man fan oer de tachtich wie en er yn syn bernskens 
rekke, kuijere er faek de Burgumer buorren del mei de gongelstok yn e 
iene en in greate reiskoffer yn de oare han. Hy forbylde him dan dat er 
wer op reis soe nei Amerika ta.)


Immer lustig!
Tsjibbe hat wol tige minne tiden kind en de soargen ha him gauris 
pleage. Mar it potserige yn him, syn sin foar nuveraerdige sitewaesjes. 
kaem altiten om it hoekje. Sa skreau er syn . ,Murk fan Ipekolsgea, in 
tige koartswilich toanielstik, yn e tiid, dat syn wiif slim siik wie en 
hy nachts faek oer de flier wze moast. Hy sels skreau: Ik hie wolris 
lzen, dat Cervantes syn Don Quichote skreaun hie yn e finzenis. Ik hie 
al lang it plan hawn om fan it fers fan Dr Halbertsma ,,Murk fan 
Ipekolsgea in kluchtspul to meitsjen, en yn dy nachten, doet de 
soargen my as in nachtmerje op it hert sieten, haw ik dat grappige stik 
skreaun.

Net stmje.
Syn bst sin forliet him nea. Yn t bigjin fan e 
Burgumerkrante-perioade barde it wolris in inkelde kear, dat de feint 
alle letters troch elkoar falle liet in pastei neamt men dat en it 
hiele setsel bidoarn wie, sadat men fannijs fan foaren oan bigjinne 
moast. Dr wie dan fansels in skoander stik tiid mei forlern gien en 
soks bitsjutte in hiele ramp. Mannige baes soe syn feint dr fiks oer 
biskrobbe ha. Tsjibbe lykwols plichte op sokke tiden bidaerdwei to 
sizzen ,,Jonges, dr sille wy net to swier oer tille. Litte wy it 
Wilhelmus mar ris meiinkoar ophelje.

De dichter yn it paradys.
Op alle mooglike oarden binne Tsjibbe syn pinnefruchten ntstien. De 
leedsang fan Dr Halbertsma makke er yn it trekskip nei Boalsert. ,,De 
reis nei de Jichtmasters, ien fan e treflikste toanielstikken t dy 
tiid hat er skreaun op in keammerke boppe yn e herberch to 
Sklenboarch. Hy hie dr it tsicht oer de wide Burgumer Mar en wie 
alhiel oermus, doet er mei de kastlein kaem to praten. ,,O, rp er, 
,,hjir is myn geast fetber makke foar alle greats, hjir is it myn 
timpel, hjir moat ik alhielendal allinne wze. Dit is hjir myn paradys. 
En by makke dr greate gebeartens mel de earmen by. lyk as syn gewoante 
wie, dat, dyt de Burgumer baes net better koe, moast grif tinke, dat er 
in slach mei de moalpde hawn hie.

Tsjibbe Noas.
Lyk as op syn fote skoan to merkbiten is, droerch Tsjibbe Gearts gns in 
qevel foar de holle en drfandinne krige er by de Sumarreheidtsjers, by 
hwat er tidens syn brievegaerderskip wyks lenris de brieven brochte, de 
namme fan Tsjibbe Noas. Nou wenne der op e Burgumer heide in slachter 
mei namme Fokke de Graaf, dy syn
noas ek wol mei dwaen koe. Hy en Tsjibbe troffen elkoar ris yn e 
Doelestege to Ljouwert. Sadr 't de slachter der oan kaem, gong de 
dichter tsjin 'e muorre oan stean cm rmte to meitsjen, en hldde de 
flakke hn by syn noas lns, wylst er sei: ,,Kan je me zo passeren, de 
Graaf?

In mistribele Ljouwter merke-reis.
Doet er al in ld man wie, kriqe hy t ris yn 't sin, by woe nei 
Ljouwerter merke ta. Syn soan mei dy syn kammeraet Feike Tamsma soenen 
mei. Hja kuijeren trijeresom oan Hurdegaryp ta en gongen dr yn e 
trein, Doet hja oan it Saeiln ta wienen, sei er:
.N. earst wol ik efkes by myn lde freonen sjen, dat sa bidarren se net 
op e merke, mar op it tsjerkhof, dr t de ld man by de sarken fan 
Colmjon en oaren lns reizge.
Drnei woe er in freon yn it hospitaeI opsykje. Troch dizze tsjes waerd 
it lykwols linkenoan sa let, dat, doet hja op it lst noch de merk op 
soenen wie it tiid fear de trein. Noch gau koft Tsjibbe in pdfol 
oaljekoeken mei krinten, dert er de beide tolcarstelde jongelju rynsk 
op forgastte, en doe wie it halje trawalje nei it stasjon.
It wie skimerjoun en de twa jonqe maten, op hwat de dichter alhiel 
bitroude, setten by forsin op in forkearde wagon ta. Sa bidarren se yn 
in trein. dy't nei Harns ried ynst fan nei Grins.
Hwer wolle jimme my hinne ha? rp Tsjibbe t. dyt it forsin it earst 
fornaem. Hy ftere:
,,Nou haw ik binei de hiele wrld fswalke. Yn Amerika en yn Dtskln 
haw ik forkeard en nou moat it my noch op myn lde dei oerkomme, dat twa 
sokke jonge soksessen my nei Harns ta loadse ynst fan nei Hurdearyp.
To Deinum stapten se t en kuijeren sa werom op Ljouwert ta. It wie 
healwei ienen, doe 't hja yn Hurdegaryp oankamen. Hja hienen de dei wol 
meinomd, mar ta it eigentlike doel wienen se winliken net komd.

It Arkhok.
To Burgum wenne doetiids in griffier Strating.
Hy en Tsjibbe skreaunen elkoar briefkes op rym. Strating adressarre dy 
briefkes sa: It Arkhok by Jan Wigers. Yn dat arkhok it hok, dr't 
Tsjibbe syn ark hie hlde hy almeast ta tusken de boeken en 
pompierren. Dr siet er altiten to skriuwen.

Njoggen re buorrelre.
Nei in brandewyntsje wie de ld baes o sa slij. Lykwols far njoggen re 
op e joun soe er nea ien priuwe. Mar net sadr hie de klok syn njoggen 
ren tslein of de brandewynflesse kaem op e tafel en hy wipte ien 
efteroer.

Filantropy op e Sumarre Heide.
Syn meilydsum aerd komt t yn e folgjende anekdoate:
De dichter kaem ris by de dokter en by Feike Tamsma. Hy sei: ,,Op e 
Sumarreheide wennet in ld sloof, dy hat it o sa krap. As wy trijen wyks 
elk in kwartsje jowe, dan hat hja 75 sinten, dan kin se der hwat 
blleguod foar keapje.
It plan foun ynstimming en de hiele winter lns hat it eale trijemanskip 
him oan dit filantropysk foarnimmen hlden. Foar de dichter, dyt faek 
mei djippe earmoed to kampen hie. bitsjutte dit kwartsje in offer.

De qouden holle.
Doet Tsjibbe wer ths wie t Amerika wie der fansels gns to fortellen. 
Der waerd fpraet, hy soe yn ien fan e Burqumer herbergen oer syn reis 
op e tekst en mei-iens sjen litte hokfoar wndere saken hy t dat 
wndere ln mei nomd hie. Dat gyng oan. Op 'e fststelde re hie de 
dichter in tafel op it podium stean, dert in kleed oerhinne lei, dat 
oan e groun ta rikke. Midden yn e tafel wie in gat oanbrocht en san 
gat siet der ek yn it kleed, Mar dat koenen de taskgers net sjen, hwant 
troch dat qat stiek in holle, ayt mei it kin op it tafelbld rstte. 
dat it like krekt as lei dy holle los op e tafel.

,,Sjoch, forklearre Tsjibbe, ,.hjir hawwe wy de gouden kop, dy't ik t 
Amerika meinomd ha. Hwant de holle hied er hielendal tige tsjok mei 
goudbrouns ynsmard. ,, Nou oppast, rnannen, hwant dizze holle kin 
spylje.

It wie in man t it doarp, dy siet under e tafel, dr 't er foar sa 
fier soks dwaenlik wie, op in ld fioele omraspte. Tsjibbe hie him 
nthjitten, hy soe him goed leanje mei in postwiksel.
De man hat lijen hn it goud wer fan e holle to krijen. In wike letter 
wie it noch allegearre goud op plakken, mar op it lest, doe waerd er dan 
dochs wer skjin. Mar it jild kaem net to gau. Alle dagen seach er nei de 
post t, mar it wie forgees. Einliks en ton lsten kaem der in 
postwiksel, mar mei it bidrach fan inkel ien dbeltsje. De man, alhiel 
oermus, nei de forstjrder mar dy sei ka'm:
,,Jo sille noch wol efkes geduld dwaen moatte. In fiirtsjen dagen 
letter kaem der jitris in postwiksel, nou mei de som fan in kwartsje. De 
spylman seach danige sneu, mar doet er jitris 14 dagen letter fannijs 
in postwiksel kriqe, wie it yn 'e es.




It meubilair.
Doet Tsjibbe Gearts yn e Burgumer buorren in nij hs bouwe litten hie, 
wienen de sinten op. De pronkkeamer wie noch leech en de middels om dy 
to meubilearjen, wienen der net. Mar Tsjibbe wie in liepen rt. Hy gong 
hinne en noege de dames van Sminia op thbisite yn t nije hs. Fansels 
moasten de dames it hs bisjen, en sa bidarren se ek yn e lege 
pronkkeamer. Hwat hie er dien? My hie mei kryt rountsjes en 
fjouwerkanten op e flier tekene en der allerhande wurden by skreaun, 
lyk as: Hier hoort een talel, hier een kast, hier een secretaire, hier 
horen stoelen, ensfh. De dames hienen de sfte wink forstien en mei 
gauwens wie it meubilair foltallich.

Tsjibbe Gearts en Harmen Sytstra.
Fan dat buorreljen waerd s jitte in anekdoate mieidield. Foar de 
wierheit drfan steane wy iykweols net yn.
Yn syn Burgumer tiid wie Harmen Sytstra tige bifreone mei Tsjibbe 
Gearts. Jouns sieten se faek byinoar to skriuwen en liezen elkoar dan de 
pinnefruchten foar. Foar de selligens hienen se in thpot mei drank op 
e tafel en dronken de spiritualia t thkopkes. Wie de thpot hast 
leech, dan barde it wolris, dat ien fan beiden it lid optilde en der yn 
seach. Tocht er dan dat er it restant allinne wol op koe, dan spuide hy 
der yn. Dat hjitte dan in grap to wzen, sei Tsjibbe Gearts, mar it wie 
in feit, dat hja beide tige slij wienen nei it
tinne guod. (Gjin fan beiden binne lykwols misbrkers woarn).

By swier waer.
It wurd ,,stjerren kaem him gauris oer de lippen. Wie it nachts swier 
waer, dan dangele hy btendoar om yn 'e nderklean, wylst de hoasbannen 
him neisleepten. Sa wie er ris in kear oan Tussendiken ta roun. Dr 
spriek immen him oan, dy sei: ,,Van der Meulen, hwat komme jo nuver 
foer't ljocht.
Mar Tsjibbe aihiel yn hegere sfearen, andere:
,,t Is nou myn waer, echt Juny-waer. moai waer om to stjerren, fynst ek 
net?

Op it wetter.
My hat ek ris to silen west mei Popke de Groot en Willem Dijk sa 
likernch om 1898 hinne. Dat gong him o sa nei t sin. Hy sei hiele 
stikken t e Faust op en sloech sa mei earmen en skonken, dat er 
omtrint oer board truzele. Doet se werom gongen wie de ld baes sa 
forhearlike, dat hy sei:
,,Nou woek wol stjerre!
De winsk em to stjerren kaem nammers wolris faker by him op. It bikende 
sizwurd: Earst Napels sjen en dan stjerre spke him nei alle gedachten 
wol yn e holle om. Sa stie er tidens syn reis yn Amerika ris by de 
Niagara-wetterfallen. Dr wie en sa fan nder de yndruk, dat by sei: 
,,Heare. lit my hjir stjerre. Mar fuort drnei bitocht er him ek wer en 
forfette: ,,N, ik moat tinke oan wiif en bern.

Petroalje as smardersguod.
It barde ris, dat de dichter tslach knige op t gesicht. Mar hy wist 
oeral wol in middel foar en smarde der petroalje op. Doe soe der syn 
troanje mar efkes opdruije by de kachel, mar dat kaem net to goed. De 
flamme sloch yn it burd en der bleau alhiel neat fan oer.

It avontCar mei de rover.
Ienris yn syn libben waerd Tsjibbe Gearts troch in rover oerfallen. Op 
e Swarte wei waerd er oanpakt.
De keardel hie sein , jow sa forhelle Tsjibbe.
En Tsjibbe sei: ,,Ik joech. En drmei wie de saek fdien.
(It mei bikend wze, dat de dichter ornaris in
danich kromke bsjild by him hie. Jild wie him nammers mar amper 
tabitroud).


Tsjibbe to meiden.
Yn syn feintejierren soe Tsjibbe ris op in Sneinto-joun nei de faem ta, 
mar doet er dr kaem, hie er de sjippe fan 't skearen noch yn e nekke 
sitten. Dat wie de oanlieding ta in stikje, dr 't boppe stie ,Myn 
stimper en dr 't Tsjibbe Gearts oanwizings yn joech. hoet de feinten 
har hlde moasten as se to frijen gongen.

Is menear fotograaf?
Der hawwe ris in pear Ingelsken troch Frysln swalke en dy kamen yn 
Burgum by Tsjibbe Gearts yn e winkel om fotos fan it doarp en fan e 
Mar. Tsjibbe seach dy mannen forheard oan en sei: ,,Wat! Is menear 
fotoqraaf? Mar fotos hie er net.

De rymker.
Om rymkes, ek yn it deistige petear, siet er nea
yn forlegenheit. Op in kear, doet Geart van der
Zwaag by him to gast wie, sei er:
Hwat wolle jo ha, in broadtsje mee fleis of mei skinke?
t Is in rme boel hjir, sa moatte jo mar tinke.


Hy woe hwat sjen kinne
Fyftjin jier foar t er stoar hat er syn kiste bisteld en bitelle. Dy 
kiste siet in glske yn, hwat yn dy tiid hjir alhiel it gehrk net wie. 
De Burgumers seinen: ,,As er dea is, wol er ek noch ta de glzen t sjen 
kinne. Men tinkt, dat er san kiste mei in gleske yn Amerika sjoen hie. 
Hy gong der gauris ynlizzen. Syn bigearte wie, hy soe de bril op
noas hlde en de lju soenen trije oan trije by syn bigraffenis efter in 
streek beammen rinne. Dat is ek bard

Net it lyk foarop!
Hy plichte wol to sizzen, dat it mei in bigraffenis net goed om en ta 
gong. Net t lyk hearde foarop yn 'e staesje, mar de oaren. Oars wie it 
krekt as brocht it lyk de minsken nei it tsjerkhf.

Azor.
De dichter hie in hountsje, dat er Azor neamde. dert er stjonkende ml 
mei wie. Hy plichte fan it bistke to sizzen: As Azor net yn 'e himel 
komt, dan komt net ien der yn.

Nije moanne.
Tsjibbe Gearts wie in freon fan nije moanne. Wie der in tipke fan e 
moanne to sjen, dan wienen de bern der op t om him dat nijs oan to 
dragen.
,,Van der Meuien, rp er, ,,ik ha de moanne sjoen. San ien krige in 
grou boltsje, fan nderen bismard.

Gjin litanije fan e frosken!
Gauris hat de ld baes to witten dien, hy woe leafst net yn Maeije 
stjerre, hwant dan kweaken de kikkerts sa. It moaiste like him ta yn 
Septimber, dan koe er Burgermerke noch mei meitsje. Juny seagen wy 
nyskes, noaske him oars ek wol. Fan in oarenien hearden wy, by naem de 
Augustusmoanne foar kar.
Mar by wie it bangste foar Maert. Wie dy moanne foarby, dan wie der wer 
in jier tstel, plichte er to sizzen. Foar himsel is it tkomd: De 16e 
Maert 1906 is er rst.
It stiet by my fst, dat der folle mear fan dit soarte fan teltsjes t 
it libben fan Tsjibbe Gearts yn swang wze moatte. Hwat dcr noch guon 
fan yn t nthld hat soe my in tiqe deugd dwaen en lit it my wite.

10-6-1927
Even terug in de tijd.

De Brandwaarborgmaatschappij "Tietjerksteradiel" vierde dezer dagen (10-6-1927) haar 26-jarig bestaan.
Wij kiekten het bestuur. Van links naar rechts (zittende) de heeren:
T.W. Oostenbrug, J. Falkena (boekhouder), TJ. Haisma (voorzitter), P.J. Bosma, G.F. Schrapsma en A.W. Veenstra.
Van links naar rechts (staande) de heeren: J.Hamersma (bode), S.A. Visser, A.G. Riemersma,
K.D. de Boer, L.F. Antoeides, M Visser, P.T. Oosterhof, P.Kramer, A.D. de boer,
B.Dijkstra (bode), J.F. Bottinga en B.J. van der Meulen

 

Hendrik Bulthuis (1892-1948)

En van de populairste zeilboten was de 16 kwadraat BM. Uitgevonden door, een kapper uit het Friese Burgum. Hij wilde een betaalbare boot (100 gulden) voor de gewone man. De bouwwijze van deze zeilboot noemt men tegenwoordig de Bulthuis-methode. De BM staat voor (Bergumermeer) 


Hendrik Bulthuis in zijn element, 1942

 


De werkplaats 1942, waar de eerste B.M gebouw is, achter zijn toenmalig huis aan de lageweg, rechts boven is nog te zien de kajuit van het huis dat naast het voormalige postkantoor staat.

 

    Lageweg Burgum
oud postkantoor                                Huis Hendrik Bulthuis

 


Amsterdam 1942

 


De werkplaats Hendrik Bulthuis 1942 


Kajuit zeilboot welke in 1941 is gebouwd door Bulthuis (foto 1942) Deze boot lag achter zijn woning aan de Lageweg, hij liep over een stukje weiland en dan kwam hij bij een breede sloot waar de boot lag. Deze sloot liep vanaf het PM kanaal door tot aan de achterkant waar nu Expert Meijer zit. Ook de ijsbaan van Burgum lag aan deze sloot. Eigenlijk is het niet meer voor te stellen!


wedstrijd zeilen op het bergumermeer 1942, bij navraag bestaan enkele boten op deze foto nog.

OP BEZOEK BIJ BULTHUIS TE BURGUM.
Kapper en ontwerper van de B.M.- jachten

Hier bouwde ik de eerste. We staan op een groot grasveld achter het ruime huis van den bekendste kapper van ons land, al thans in zeilerkringen, en kijken naar een onooglijk schuurtje, dat zoo gezien nogal wankel moedig tegen een
steviger bouwsel aanleunt. We kijken met belangstelling, met eerbied bijna, want het scheepje, dat daar ontstond , werd niet alleen een populair jachtje , het heeft er veel toe bijgedragen de zeilsport als geheel populair te maken.
 
Voor het verschijnen van de B.M. op den meren en kanalen van ons waterrijk landje was zeilen een luxe-sport, die men alleen kon beoefenen als men flink in zn geld zat, doch sedertdien kan eigenlijk iedereen, die graag zeilt, een eigen boot bezitten.
Volgens de door den heer Bulthuis toegepaste methode kan men zelf een boot maken. Het B.M.-jachtje is namelijk uit dunne latjes vervaardigd, die op mallen tegen elkaar gespijkerd worden. Het bouwen van een normale boot uit delen is het werk van een vakman en de delen zelf moeten van goed hout zijn, zonder knoesten of andere afwijkingen. Dunne latjes zijn gemakkelijk aan te brengen en de prijs van goede latten is lager, ook naar verhouding, dan de sterkere delen. Zo is dus het B.M. jachtje een goedkoop scheepje, dat echter, dit moeten we niet vergeten, als zeiler
uitstekende kwaliteit bezit, hetgeen wel blijkt uit het feit, dat zowel de kleine B.M als de 16m2 B.M. als nationale klasse erkend zijn en dus uit mogen komen op de officile zeilwedstrijden.

Als wij hem vragen blijkt de heer Bulthuis de jaartallen nog nauwkeurig te kennen: de kleine B.M werd een klasse schip voor de vier noordelijke provincies in 1928, terwijl zij in 1931 als nationale klasse werd toegelaten, voor de 16 m2 B.M. zijn de jaartallen resp. 1931 en 1940. Van de 16 m2 zijn er ongeveer 1100 geregistreerd (tijdsbeeld 1942) in de vaart en waarschijnlijk zijn er net
zoveel ongeregistreerd gebouwd meent de heer Bulthuis. Ongeregistreerd, dat wil dus zeggen, zonder een toestemming, zonder de tekening gekocht te hebben. Bijna onmerkbaar haalt onze gastheer zijn schouders op: Zoiets is niet te vermijden, zegt hij onverschillig.
Maar kijk, daar heeft mijn dochter het nieuwe kajuitjacht gehaald. We steken het grasveld achter het huis over naar de brede sloot, die in verbinding staat met open water. Een rank en bruin bootje ligt dat tegen de kant en vol trost laat de heer Bulthuis enige bijzonderheden zien. Een uitschuifbare keukenwand, die, naar de cockpit toe opentrokken, de keukenruimte tot tweevoudig vergroot. Zelf gebouwd volgens de B.M. methode vragen wij tamelijk overbodig. Onze gastheer knikt, en net zo snel als de 16m2 ondanks het feit, dat er een kajuit op zit. In gepeins verzonken kijkt hij naar zijn nieuwe boot, kennelijk met voldoening, dat het hem gelukt is, iets goeds tot stand te brengen, doch ik verdenk hem er toch van , dat hij in gedachten alweer met iets nieuws bezig is..

Burgum 19 juli 1942

 


Bestuur Burgumer pluimvee vereniging,
van links naar rechts de heeren, J. S. Veenstra, H. Bulthuis,
T. Hooghiemstra, R. P. de Jong en G. J. Bouma allen uit Burgum

 


winterwijk Burgum anno 1930